Heeft school jou voldoende voorbereid?

Sinds ik heb gewerkt voor een onderwijsinstelling heeft onderwijs mijn bovengemiddelde interesse. Zelf heb ik nooit klassikaal onderwijs gegeven. Toch vind ik het prachtig wat we in het onderwijs proberen te doen: (jonge) mensen voorbereiden voor het (werkende) leven. Kortgeleden ben ik begonnen aan het boek ‘Verandering van tijdperk’ van Jan Rotmans. Uiteraard wordt in dit boek ook het huidige onderwijs besproken. Al lezend ontkom je er niet aan zelf ook terug te kijken naar je eigen schooltijd.

Studeren was niet leuk

Ik was niet bepaald een student, ik leerde niet heel makkelijk. Ik kon niet al te lang boven de boeken blijven zitten en voor het pure stampwerk kon ik mij niet motiveren. Ik was in de ongelukkige omstandigheid dat ik op een basisschool zat waar ze leerlingen vanaf 9 jaar al opzadelden met huiswerk. Dat heeft mijn moeder geweten, want ik kon over huiswerk verschrikkelijk mopperen. Reden voor mijn ouders en de basisschool om mij een mavo advies te geven. Op de mavo, zo werd verondersteld, zou er minder huiswerk zijn.

Na één jaar mavo moest ik al keuzes maken voor bepaalde vakken. Ik was 13 jaar en ik moest kiezen of ik Frans of Duits wilde volgen. Frans was een meisjestaal, dus ik ging voor Duits (hoewel ik nog nooit Duits had gehad). Gaandeweg mijn reis door de klassen van de mavo moest ik nog meer keuzes maken en uiteindelijk deed ik examen in de vakken Engels, Nederlands, scheikunde, natuurkunde, wiskunde en economie. Waarom? Nou, jongens kozen exact en de overheid voerde de campagne ‘kies exact’ . Ik kwam er vrij snel achter dat ik helemaal niets met scheikunde had. Na de mavo ging ik naar de havo. Daar had ik het geluk dat ik scheikunde direct kon omruilen voor biologie. Ook de havo mocht ik afronden en uiteindelijk koos ik voor een hbo opleiding Personeelsmanagement.

Ik leer niet graag uit boeken, maar meer uit feitelijk ervaring, workshops en discussie. In het schoolsysteem voelde ik me dus niet zo thuis. In elk geval had ik, achteraf gezien, niet het gevoel dat mijn talenten duidelijk werden, behalve met gymnastiek dan. Ik wil niet klagen over het ‘systeem’ onderwijs. Dat mogen anderen doen. Ik denk wel dat het onderwijs belangrijke elementen vergeet in het voorbereiden van jonge mensen op het volwassen leven. Het onderwijs is, terecht, vooral gericht op het opdoen van kennis. Het behoeft geen discussie dat dit één van de belangrijkste, zo niet het belangrijkste doel is van scholing. Een zeker niveau qua basiskennis is vanzelfsprekend nodig om je te kunnen redden in de samenleving. Maar in hoeverre is alleen inhoudelijk kennis opdoen op de middelbare school voldoende?

De nieuwe tijd

Nu naar de huidige tijd. Je kent de stelling ‘kennis is macht’ vast wel. In welke mate is dit nog waar? Tegenwoordig is de kans groot dat als je iets wilt weten, je het op internet kan vinden. In elk geval is veel kennis voor iedereen beschikbaar. Je onderscheid je veel minder makkelijk door bepaalde kennis te hebben. De samenleving vraagt steeds meer dat je in staat bent om relaties aan te gaan en te onderhouden. Dat je kan functioneren in netwerken die van wisselende samenstelling zijn. Ontwikkelingen en veranderingen op alle gebieden zullen steeds sneller gaan. Dit geldt niet alleen voor individuen in de samenleving, maar ook voor de manier waarop (succesvolle) organisaties (gaan) functioneren. Relaties en sociale vaardigheden bepalen meer en meer het succes.

Onderwijs en softskills

Tijdens een wandeling door de Kennemerduinen had ik hier met mijn wandelmaatje een gesprek over. Het was mooi weer, zonnig, fris en de duinen lagen er, zoals altijd, mooi bij. De ideale setting voor lichaamsbeweging en een goede discussie. Gezamenlijk kwamen we tot de conclusie dat wij waarschijnlijk de eerste generatie zijn die door de huidige welvaart de ruimte heeft om zich op persoonlijke ontwikkeling te richten. Mijn wandelmaatje en ik voelden deze behoefte aan zelfreflectie bij de generatie van onze ouders minder. De baan voor het leven was voor hen vooral het devies. Tegelijk hadden we het idee dat het de generatie van onze ouders ook niet echt meegegeven is om hierover na te denken.

Met dit in het achterhoofd zei ik dat ik het raar vind dat in het middelbaar onderwijs niet meer aandacht is voor softskills als reflectie, feedback geven en communicatieve vaardigheden als luisteren, samenvatten en doorvragen (ook wel lsd genoemd). Mijn maatje vreesde dat leerlingen op de middelbare school hier misschien niet aan toe zijn. Helaas heb ik de kennis (ja ja) niet om dit feitelijk tegen te spreken. Het onderwijssysteem vindt echter wel dat mensen van deze leeftijd volwassen genoeg zijn om keuzes te maken voor hun toekomst, zoals het samenstellen van vakkenpakketten. Dus waarom niet voor het aanleren van communicatieve vaardigheden en reflecteren?

Ik weet dat het middelbaar onderwijs van nu niet meer het middelbaar onderwijs is dat ik heb genoten. Er zijn scholen die filosofie aanbieden en scholen die leerlingen leren debatteren. Klassikaal les maakt meer en meer plaats voor samenwerken in groepen. Er zijn zeker scholen die experimenteren met andere manieren van leren. Maar als je kijkt naar de vakkenpakketten van reguliere havo of vwo scholen, dan bestaat het vak communicatievaardigheden of reflecteren in het geheel niet. Ook in de te kiezen profielen vind je dit niet expliciet terug.

Effect = Kwaliteit x Acceptatie

Ik besef dat ik als HR man wellicht het belang van het leren van deze vaardigheden van grotere waarde vind dan mensen uit andere beroepsgroepen. Tegelijk zie ik vanuit mijn positie maar al te vaak dat ontwikkelingen in organisaties stagneren doordat we hele basale vaardigheden als feedback geven, goed luisteren, samenvatten en doorvragen niet beheersen. Om maar te zwijgen over het besef welke waarde reflectie heeft voor de persoonlijke prestaties, je eigen ontwikkeling en (daarmee) ontwikkeling van jouw organisatie. Als je geen besef hebt van verschillende referentiekaders, van het belang van solide relaties en van de impact van het eigen gedrag, zal je in de samenwerking minder geaccepteerd worden. Bij te weinig acceptatie door anderen, zal je ineffectief zijn (E=KxA).