Professionals verlamd door het werk

Ik ben aan het werk en de telefoon gaat. Een medewerker aan de lijn: ‘Ik wil graag weten hoeveel ouderschapsverlof ik nog mag opnemen’. Ik vraag hem hoeveel ouderschapsverlof hij tot dusverre heeft genoten. ‘0,2 fte per week’, zegt hij.

Ik vraag hem of hij de regeling die hij nu gebruikt kent. ‘Nee, niet echt’, is zijn reactie. Ik vraag hem of hij het zelf al heeft proberen uit te zoeken. Ook daar krijg ik een negatief antwoord op. Ik begin verwondering te voelen. Gebruik maken van een regeling terwijl hij zich niet verdiept heeft in de voorwaarden. Immers, als je weet hoeveel uren je in totaal mag opnemen, dan moet het niet zo lastig zijn om uit te rekenen hoeveel uren je nog mag gebruiken. We besluiten een afspraak te maken en mijn inzet is hem te helpen dit soort zaken in eerste instantie zelf goed uit te zoeken.

Transformatie bij de voordeur

In veel organisaties stellen mensen zich afhankelijk op zodra ze door de deur van hun werkplek stappen. Ook als het gaat om voor het werk belangrijke zaken, zoals BIG registraties in de zorg of het halen van bevoegdheid voor het geven onderwijs. Vaak maken medewerkers de werkgever hier eigenaar van heb ik ervaren. Ik voeg gelijk de nuance toe dat dit uiteraard niet voor iedereen geldt, maar een uitzondering is het niet. Ik heb in de zorg meegemaakt dat medewerkers boos waren op hun werkgever, omdat ze hen niet (bijtijds) geattendeerd zouden hebben op het verlopen van hun BIG registratie. Voor lezers die hiermee niet bekend zijn, de Wet BIG staat voor de Wet beroepen in de individuele gezondheidszorg. Het is een register waar zorgverleners verplicht ingeschreven moeten staan. Dit is nodig willen ze hun vak in de zorg kunnen (blijven) uitvoeren. Om de vijf jaar dient er een herregistratie plaats te vinden. De registratie is verbonden aan de persoon. In het onderwijs zie je dat niet elke docent zich even druk maakt om zijn onderwijsbevoegdheid, terwijl dit toch bepalend is voor het kunnen uitvoeren van het vak. Nogmaals, ik wens niet te generaliseren, maar tegelijk ben ik verwonderd over de regelmaat waarin dit voorkomt.

Proactief en reactief

Bovenstaande zijn slechts voorbeelden van gedrag dat je veel ziet. Hoog opgeleide professionals die zich reactief opstellen naar hun werkgever. Kennelijk is er iets dat maakt dat mensen, zodra de werktijd ingaat, een groot deel van hun eigen regie uit handen geven. Het lijkt wel of mensen gehospitaliseerd of geïnstitutionaliseerd raken.

Om eerlijk te zijn kom ik vaak in de verleiding om mensen te vragen hoe ze de dingen thuis doen. Als we van verzekeringsmaatschappij overstappen, dan hebben we toch ook het vertrouwen om dit zelf te regelen? Het boeken van een vakantie met het daarbij horende regel- en uitzoekwerk, dat willen we niet eens aan een ander overlaten. Of het uitzoeken van een telefoonabonnement, dat laten we de overbuurvrouw toch niet doen? Hoe komt het dan dat wanneer we werken we ineens een transformatie doormaken? Dat we veranderen van proactieve en zelfredzame individuen in reactieve slachtoffers?

Haal jij mijn koffie even?

Een kenmerk van organisaties is dat we activiteiten toewijzen aan individuen en hen eigenaar maken van een bepaald onderwerp. We doen dit maar al te graag door de werkelijkheid te vangen in procesafspraken, protocollen, regels, vaak ingegeven door stafafdelingen. We creëren zuilen die allemaal verantwoordelijk gehouden worden voor een deel van de organisatie-activiteiten. En plotseling voelt de individuele medewerker zich niet meer verantwoordelijk voor de kwaliteit van zijn eigen werk, maar moet de afdeling quality assurance zorgen dat we door de kwaliteitscontroles komen. Kennelijk fungeren organisaties als een comfortabele fauteuil, waar je heerlijk in kan leunen. De zaken worden zo georganiseerd dat je anderen vraagt om koffie te brengen.

Wie is eigenaar van jouw professie?

Tegenwoordig kan je geen vacaturetekst meer vinden zonder dat een proactieve houding tot één van de belangrijkste eigenschappen wordt gerekend. Het wordt tijd dat we na indiensttreding van de aangenomen sollicitanten deze eigenschap niet weg organiseren. Proactief zijn hoort bij professionaliteit. Voorkom dat de beheersdrang van jouw organisatie omslaat in reactief gedrag. Spreek de collega’s aan op het eigenaar zijn van hun vak en hun eigen ontwikkeling. Professional, stel niet eerst de vraag wat wel of niet mag. Denk niet in rechten en plichten. Ga na wat je zelf wilt, zoek (samen) uit of het kan en make it happen.